Ruaje këtë postim Ruaje këtë postim

Merrni njoftime per postimet e reja

Search This Blog

Showing posts with label Ekonomia. Show all posts
Showing posts with label Ekonomia. Show all posts

Çka eshte likuiditeti dhe me çka matet ?


Likuiditeti i referohet shpejtesise dhe lehtesise me te cilen nje asset mund te shendrohet ne kesh. Assetet me likuiditet me te larte jane ato qe mund te shiten shpejte, pa humbje te madhe te vleres se tyre, ndersa assetet jolikuide jane ato qe nuk mund te shiten shpejte, pa humbje te madhe te vleres se tyre pra pa ulje te qmimit te tyre. Pra likuiditeti i ka dy dimenzione: lehtesine e konvertimit dhe humbjen e vleres. Mjetet kurente (xhiruese) jane relativisht likuide, ndersa mjetet fikse jane relativisht jolikuide.

Likuiditeti i referohet shpejtesise dhe lehtesise me te cilen nje asset mund te shendrohet ne kesh. Assetet me likuiditet me te larte jane ato qe mund te shiten shpejte, pa humbje te madhe te vleres se tyre, ndersa assetet jolikuide jane ato qe nuk mund te shiten shpejte, pa humbje te madhe te vleres se tyre pra pa ulje te qmimit te tyre. Pra likuiditeti i ka dy dimenzione: lehtesine e konvertimit dhe humbjen e vleres. Mjetet kurente (xhiruese) jane relativisht likuide, ndersa mjetet fikse jane relativisht jolikuide.

Çka eshte Bilanci i Gjendjes dhe çka regjistrohet ne te ?



 Bilanci i gjendjes paraqet nje pasqyre financiare qe tregon vleren kontabel te firmes ne daten e perpilimit, ajo paraqet strukturen e asseteve, detyrimeve dhe kapitalit aksionar te korporatave ne daten e perpilimin. Ne anen e majt te Bilancit te Gjendjes rregjistrohen assetet e korporates (ato klasifikohen ne kurente dhe fixe), burimet e mjeteve (detyrimet e korporates klasifikohen ne kurente dhe afatgjata) dhe kapitali aksionar (diferenca midis asseteve dhe detyrimeve). Ekuacioni bazik i bilancit te gjendjes eshte: Assetet = Detyrimet e korporates + Kapitali Aksionar.


 Bilanci i gjendjes paraqet nje pasqyre financiare qe tregon vleren kontabel te firmes ne daten e perpilimit, ajo paraqet strukturen e asseteve, detyrimeve dhe kapitalit aksionar te korporatave ne daten e perpilimin. Ne anen e majt te Bilancit te Gjendjes rregjistrohen assetet e korporates (ato klasifikohen ne kurente dhe fixe), burimet e mjeteve (detyrimet e korporates klasifikohen ne kurente dhe afatgjata) dhe kapitali aksionar (diferenca midis asseteve dhe detyrimeve). Ekuacioni bazik i bilancit te gjendjes eshte: Assetet = Detyrimet e korporates + Kapitali Aksionar.

Çfarë mundesi ka bleresi i opcionit ?


Opcioni paraqet nje kontrate qe i jep bleresit te tij te drejten(mundesine) per te shitur (put option) ose blere (call option) nje asset me qmim te caktuar (fixed price) ne nje periudhe te caktuar, ne daten e caktuar ose me heret se ajo date. Opcionet i japin pronarit te tyre vetem te drejten, por jo edhe obligimin.

Opcioni paraqet nje kontrate qe i jep bleresit te tij te drejten(mundesine) per te shitur (put option) ose blere (call option) nje asset me qmim te caktuar (fixed price) ne nje periudhe te caktuar, ne daten e caktuar ose me heret se ajo date. Opcionet i japin pronarit te tyre vetem te drejten, por jo edhe obligimin.

Me çfarë rreziqesh ballafaqohet korporata gjate investimit ?

Me çfarë rreziqesh ballafaqohet korporata gjate investimit ?

Korporata gjate investimeve ballafaqohet me keto rreziqe: Rreziku i normes se kamates (fluktimet e normave te kamates), Rreziku i tregut (fluktimet ne treg), Rreziku i inflacionit (humbja e fuqise blerese te parase), Rreziku i afarizmit ( rreziku nga investimi ne nje biznes te caktuar, p.sh ne nje dege te bujqesise, etj) Rreziku financiare (rreziku I lidhur me perdorimin e borxhit), Rreziku jashtbilancor (humbje qe nuk reflektohet ne B.Gj.).
Me çfarë rreziqesh ballafaqohet korporata gjate investimit ?

Korporata gjate investimeve ballafaqohet me keto rreziqe: Rreziku i normes se kamates (fluktimet e normave te kamates), Rreziku i tregut (fluktimet ne treg), Rreziku i inflacionit (humbja e fuqise blerese te parase), Rreziku i afarizmit ( rreziku nga investimi ne nje biznes te caktuar, p.sh ne nje dege te bujqesise, etj) Rreziku financiare (rreziku I lidhur me perdorimin e borxhit), Rreziku jashtbilancor (humbje qe nuk reflektohet ne B.Gj.).

Pse themi se ekziston ndarje e pronësisë nga menaxhmenti ?



Ndarja e pronesise (aksionareve) nga menaxhmenit eshte e domosdoshme sepse korporatat kane me qindra aksionare dhe eshte e pamundur qe te gjithe te marrin pjese ne manxhim. Kjo ndarje mundeson qe korporata te punesoj menaxher profesionist, mirpo gjithashtu kjo ndarje paraqet rrezik kur interesat e menaxhereve dhe pronareve (aksionareve) ndryshojne. Gjithashtu kjo ndarje i jep korporatave permanence (ato behen imortale) sepse korporata mbijeton edhe kur menaxheret dalin nga puna per aryse te ndryshme.



Ndarja e pronesise (aksionareve) nga menaxhmenit eshte e domosdoshme sepse korporatat kane me qindra aksionare dhe eshte e pamundur qe te gjithe te marrin pjese ne manxhim. Kjo ndarje mundeson qe korporata te punesoj menaxher profesionist, mirpo gjithashtu kjo ndarje paraqet rrezik kur interesat e menaxhereve dhe pronareve (aksionareve) ndryshojne. Gjithashtu kjo ndarje i jep korporatave permanence (ato behen imortale) sepse korporata mbijeton edhe kur menaxheret dalin nga puna per aryse te ndryshme.

Çka eshte pronësia e vetme dhe partneriteti ?

Çka eshte pronësia e vetme dhe partneriteti ?

Pronesia e vetme eshte nje biznes ku pronare eshte vetem nje person, dhe paraqet formen me te thjeshte te hapjes se nje biznesi. Pronari i ketij biznesi e mban tere profitin dhe kjo paraqet anen pozitive, ndersa ana negative eshte qe pronari ka pergjegjesi te pakufizuara ndaj borxheve te biznesit. Jetezgjatja e ketij lloj biznesi varet nga vet zgjatja e jetes se pronarit.

Partneriteti eshte i ngjajshem me pronesine e vetme, perveq se aty jane pronare dy ose me shume persona. Te gjithe partneret e ndajne fitimin dhe humbjen, dhe te gjithe kane pergjegjesi te pakufizuar ndaj borxheve te firmes. Jetezgjatja e ketij lloj biznesi varet nga vet pronaret, nese njeri vdes edhe firma mbyllet. te gjitha te ardhurat taksohen si te ardhura personale per partneret.

qka eshte Pronesia ,Cka eshte Pronesia ,ceshte Pronesia,cfare eshte Pronesia ,qeshte Pronesia,definicioni Pronesia, perkufizimi Pronesia ,shpjegimi Pronesia,qka kuptojm me Pronesi, qka nenkuptojm me Pronesia,nenkuptimi Pronesia,kuptimi i fjales Pronesi
Çka eshte pronësia e vetme dhe partneriteti ?

Pronesia e vetme eshte nje biznes ku pronare eshte vetem nje person, dhe paraqet formen me te thjeshte te hapjes se nje biznesi. Pronari i ketij biznesi e mban tere profitin dhe kjo paraqet anen pozitive, ndersa ana negative eshte qe pronari ka pergjegjesi te pakufizuara ndaj borxheve te biznesit. Jetezgjatja e ketij lloj biznesi varet nga vet zgjatja e jetes se pronarit.

Partneriteti eshte i ngjajshem me pronesine e vetme, perveq se aty jane pronare dy ose me shume persona. Te gjithe partneret e ndajne fitimin dhe humbjen, dhe te gjithe kane pergjegjesi te pakufizuar ndaj borxheve te firmes. Jetezgjatja e ketij lloj biznesi varet nga vet pronaret, nese njeri vdes edhe firma mbyllet. te gjitha te ardhurat taksohen si te ardhura personale per partneret.

qka eshte Pronesia ,Cka eshte Pronesia ,ceshte Pronesia,cfare eshte Pronesia ,qeshte Pronesia,definicioni Pronesia, perkufizimi Pronesia ,shpjegimi Pronesia,qka kuptojm me Pronesi, qka nenkuptojm me Pronesia,nenkuptimi Pronesia,kuptimi i fjales Pronesi

Organizatat ekonomike


Organizatat ekonomike - burimet shoqërore më të rëndësishme dhe më të shumtë në numër janë organizatat ekonomike. 

Organizatat ekonomike janë subjekt të së drejtës ekonomike, detyra ekskluzive e të cilave është të kryej veprimtari ekonomike. 

Organizatat ekonomike janë: ndërrmarjet ekonomike dhe kooperativat

Lexo më shumë: kooperativat

Organizatat ekonomike - burimet shoqërore më të rëndësishme dhe më të shumtë në numër janë organizatat ekonomike. 

Organizatat ekonomike janë subjekt të së drejtës ekonomike, detyra ekskluzive e të cilave është të kryej veprimtari ekonomike. 

Organizatat ekonomike janë: ndërrmarjet ekonomike dhe kooperativat

Lexo më shumë: kooperativat

Çka është deflacioni ?

Çka është deflacioni ?

Deflacioni është një gjendje ku kemi sasi të pamjaftueshme të masës monetare në qarkullim.

Kjo sasi e pamjaftueshme e masës monetare shkakton uljen e çmimit dhe sasi të mëdha prodhimi.



qka eshte deflacioni,cka eshte deflacioni,ceshte deflacioni,perkufizimi,cfare eshte eshte deflacioni,definicioni i deflacionit
Çka është deflacioni ?

Deflacioni është një gjendje ku kemi sasi të pamjaftueshme të masës monetare në qarkullim.

Kjo sasi e pamjaftueshme e masës monetare shkakton uljen e çmimit dhe sasi të mëdha prodhimi.



qka eshte deflacioni,cka eshte deflacioni,ceshte deflacioni,perkufizimi,cfare eshte eshte deflacioni,definicioni i deflacionit

Çka është Pasuria likuide ?

Pasuria likuide janë burimet që mund të konvertohen në para në një kohë relativisht të shkurtë.


qka eshte Pasuria likuide,cka eshte Pasuria likuide,ceshte Pasuria likuide.cfare eshte.qka quajme Pasuri likuide ekonomia
Pasuria likuide janë burimet që mund të konvertohen në para në një kohë relativisht të shkurtë.


qka eshte Pasuria likuide,cka eshte Pasuria likuide,ceshte Pasuria likuide.cfare eshte.qka quajme Pasuri likuide ekonomia

Çka është Pasuria qarkulluese ?

Pasuria qarkulluese është keshi dhe burimet tjera që menaxhmenti pret t’i konvertoj në para ose konsumoj gjatë periudhës së ardhshme fiskale.

qka eshte Pasuria qarkulluese,cka eshte Pasuria qarkulluese,ceshte Pasuria qarkulluese,cfare eshte Pasuria qarkulluese,qka osht  Pasuria qarkulluese 
Pasuria qarkulluese është keshi dhe burimet tjera që menaxhmenti pret t’i konvertoj në para ose konsumoj gjatë periudhës së ardhshme fiskale.

qka eshte Pasuria qarkulluese,cka eshte Pasuria qarkulluese,ceshte Pasuria qarkulluese,cfare eshte Pasuria qarkulluese,qka osht  Pasuria qarkulluese 

Çka është cikli operativ i organizatës ?

Cikli operativ i organizatës është koha prej momentit të shfrytëzimit të keshit për blerjen ose prodhimin e të mirave deri në momentin e shitjes dhe pranimit të keshit.

qka eshte cikli operativ i organizatës,cka eshte cikli operativ i organizatës,ceshte cikli operativ i organizatës,cfare eshte cikli operativ i organizatës,cka osht cikli operativ i organizatës 
Cikli operativ i organizatës është koha prej momentit të shfrytëzimit të keshit për blerjen ose prodhimin e të mirave deri në momentin e shitjes dhe pranimit të keshit.

qka eshte cikli operativ i organizatës,cka eshte cikli operativ i organizatës,ceshte cikli operativ i organizatës,cfare eshte cikli operativ i organizatës,cka osht cikli operativ i organizatës 

Çka është Recesioni ?

Çka është Recesioni ?

Në ekonomi, recesioni është një cikël tkurrjebiznes apo një ngadalësim i përgjithshëm i aktivitetit ekonomik ose rënie në ekonomi.

qka eshte Recesioni,cka eshte Recesioni,cfare eshte Recesioni,ceshte Recesioni,qka quajme Recesion,cfare eshte Recesioni  
Çka është Recesioni ?

Në ekonomi, recesioni është një cikël tkurrjebiznes apo një ngadalësim i përgjithshëm i aktivitetit ekonomik ose rënie në ekonomi.

qka eshte Recesioni,cka eshte Recesioni,cfare eshte Recesioni,ceshte Recesioni,qka quajme Recesion,cfare eshte Recesioni  

Çka studiojnë financat?


Financat janë diciplinë shkencore e cila studion dukuritë,mardhëniet dhe institucionet lidhur me krijimin, grumbullimin,shpërndarjen,rishpërndarjen, shpenzimin,dhe udhëheqjen e mjeteve monetare,me qëllim të plotësimit të nevojave të përgjithsme shoqërore dhe të procesit të riprodhimit shoqëror.



Cka,qka,ceshte,cfare,qeshte,çka,çfarë,domethene,dmth, do te thote, definicioni, perkufizimi,shpjegimi,Financat,financa,finance kuptojm,shqip,nenkuptojm,nenkuptimi, eshte,quajme, quhet, kuptimi i fjales, domethnja e fjales, jane, kuptojme me fjalen, termi,paraqet, kuptimi, paraqesin, nocioni, perkufizimi,paraqet,perkufizon,definicioni,definimi,cka kuptojme me termin, cfare do te thote fjala, c’ka,  

Financat janë diciplinë shkencore e cila studion dukuritë,mardhëniet dhe institucionet lidhur me krijimin, grumbullimin,shpërndarjen,rishpërndarjen, shpenzimin,dhe udhëheqjen e mjeteve monetare,me qëllim të plotësimit të nevojave të përgjithsme shoqërore dhe të procesit të riprodhimit shoqëror.



Cka,qka,ceshte,cfare,qeshte,çka,çfarë,domethene,dmth, do te thote, definicioni, perkufizimi,shpjegimi,Financat,financa,finance kuptojm,shqip,nenkuptojm,nenkuptimi, eshte,quajme, quhet, kuptimi i fjales, domethnja e fjales, jane, kuptojme me fjalen, termi,paraqet, kuptimi, paraqesin, nocioni, perkufizimi,paraqet,perkufizon,definicioni,definimi,cka kuptojme me termin, cfare do te thote fjala, c’ka,  

Kush luan rol vendimtar në zgjidhjen e problemit ekonomik themelor në një ekonomi tregu?

Në një ekonomi tregu, rolë vendimtar në zgjidhjen e problemit ekonomik themelor luan vetë tregu me mekanizmin e tij të çmimeve. Megjithatë, një rolë të ndjeshëm në zgjidhjen e këtij problemi luan edhe shteti, organet qeveritare të të gjitha niveleve.
Në një ekonomi tregu, rolë vendimtar në zgjidhjen e problemit ekonomik themelor luan vetë tregu me mekanizmin e tij të çmimeve. Megjithatë, një rolë të ndjeshëm në zgjidhjen e këtij problemi luan edhe shteti, organet qeveritare të të gjitha niveleve.

Si ndikon qeveria në zgjidhjen e çështjeve kryesore që lidhen me problemin ekonomik themelor?

Përmes instrumenteve të tillë si taksat, shpenzimet qeveritare, aktiviteti kontrollues e rregullues, qeveria (duke nënkuptuar me qeveri të gjitha strukturat shtetrore) ndikon në zgjidhjen e çështjeve kryesore që lidhen me problemin ekonomik themelor: çfarë të prodhohet, si të prodhohet dhe për kë të prodhohet.
Përmes instrumenteve të tillë si taksat, shpenzimet qeveritare, aktiviteti kontrollues e rregullues, qeveria (duke nënkuptuar me qeveri të gjitha strukturat shtetrore) ndikon në zgjidhjen e çështjeve kryesore që lidhen me problemin ekonomik themelor: çfarë të prodhohet, si të prodhohet dhe për kë të prodhohet.

Përse është e nevojshme ndërhyrja e shtetit në ekonomi?

Shteti duhet të ndërhyjë në ekonomi pikërisht për shkak të “dështimeve” të tregut. Me “dështime” të tregut do të kuptojmë të gjitha papërsosmëritë e mekanizmit të tregut, që pengojnë arritjen e rezultateve optimale. Kur flasim për rezultate optimale të pritura nga shoqëria, kemi parasysh para së gjithash:

Së pari, alokimin optimal të burimeve, pra edhe sigurimin e një strukture optimale të produktit të prodhuar.

Së dyti, sigurimin e drejtësisë në shpërndarje.

Së treti, përdorimin e plotë të burimeve (punëzënie e plotë) dhe stabilitet çmimesh.
Shteti duhet të ndërhyjë në ekonomi pikërisht për shkak të “dështimeve” të tregut. Me “dështime” të tregut do të kuptojmë të gjitha papërsosmëritë e mekanizmit të tregut, që pengojnë arritjen e rezultateve optimale. Kur flasim për rezultate optimale të pritura nga shoqëria, kemi parasysh para së gjithash:

Së pari, alokimin optimal të burimeve, pra edhe sigurimin e një strukture optimale të produktit të prodhuar.

Së dyti, sigurimin e drejtësisë në shpërndarje.

Së treti, përdorimin e plotë të burimeve (punëzënie e plotë) dhe stabilitet çmimesh.

Çka dini për “Alokimi (përndarja) optimal i burimeve”?

Alokimi optimal i burimeve nënkupton arritjen e pikës më të dëshirueshme në kurbën e mundësive të prodhimit (KMP). Teoria mikroekonomike argumenton se maksimizimi i mirëqenies sociale (komunitare) arrihet pikërisht në pikën tangenciale të kurbës së mundësive të prodhimit me kurbën më të lartë të arritshme komunitare të indiferencës. Një kurbë komunitare indiference ndryshon nga një kurbë individuale indiference pikërisht nga fakti se e para shpreh preferencat e një komuniteti, ndërsa e dyta, preferencat e një individi. Tangencialiteti i kurbës KMP me një kurbë komunitare indiference, nënkupton që norma marxhinale e transformimit (MRT) të jetë e barabartë me normën marxhinale të zëvendësimit (MRS). Ekzistenca e papërsosmërive të tregut nënkupton që forcat e kërkesës dhe të ofertës nuk çojnë në pikën e ekuilibrit komunitar, pra në pikën e KMP ku maksimizohet mirëqenia komunitare. Kjo do të thotë se për të arritur në këtë pikë ekuilibri, nevojitet ndërhyrja qeveritare. Burimet e dështimeve të tregut për një alokim optimal burimesh lidhen me natyrën e mallrave të caktuara dhe strukturën e tregjeve të caktuara. Le të shohim disa prej këtyre burimeve:

Të mirat publike – një e mirë, konsumi i së cilës nga një person përjashton konsumin e saj nga persona të tjerë, quhet e mirë private. Në analizën e mekanizmit të tregut kemi patur parasysh pikërisht të mirat private. Funksionimi efiçent i mekanizmit të çmimeve, dmth kryerja e rolit informues dhe atij alokativ të çmimeve, nënkupton që përfitimet nga konsumi i një të mirë të veçantë të jenë të mundshme vetëm për ata individë që e blejnë atë mall apo shërbim. Pra, nënkupton që kjo e mirë të jetë e mirë private. Një e mirë, konsumi i së cilës nga një person nuk përjashton konsumin e saj nga persona të tjerë, quhet e mirë publike. Me të mirat publike lidhet ngushtësisht dukuria e “kalorësit të lirë”. “Kalorës i lirë” quhet individi që nxjerr përfitime direkte nga blerja apo konsumi i një të mire nga dikush tjetër. Përderisa është e mundur që nga të mirat publike të përfitohet pa paguar për to, do të duhej që të mirat e këtij lloji të mos bëhen objekte “të lira” tregu sikurse të mirat private. Përndryshe do të kishim një mungesë totale të këtyre të mirave, ose të paktën një reduktim të konsiderueshëm të tyre. Tregu në vetvete priret të reduktojë prodhimin e të mirave publike dhe të shtojë prodhimin e të mirave private.

Eksternalitetet – kostoja sociale, dmth kostoja që përballon shoqëria, është më e lartë se kostoja private, e konsumit apo prodhimit të të mirës përkatëse. Eksternalitetet mund të mos jenë kosto, ato mund të jenë edhe përfitime. Në rastin e përfitimeve të jashtme, përfitimet sociale janë më të larta se përfitimet private. Kostot e jashtme konsiderohen si eksternalitete negative, ndërsa përfitimet e jashtme si eksternalitete pozitive. Eksternalitetet përfaqësojnë kostot apo përfitimet që bien mbi një palë të tretë, të ndryshme nga prodhuesit dhe blerësit imediatë të një malli. Ato përfaqësojnë diferencën midis kostove apo përfitimeve sociale dhe përkatësisht kostove apo përfitimeve private të një aktiviteti tregu. Në këto kushte, tregu do të priret të reduktojë prodhimin e mallrave që shoqërohen me përfitime të jashtme (eksternalitete pozitive) dhe të shtojë prodhimin e mallrave që shoqërohen me kosto të jashtme (eksternalitete negative). Bëhet e nevojshme ndërhyrja qeveritare për të realizuar kombinimin optimal të prodhimit, duke nxitur aktivitetet që shoqërohen me eksternalitete pozitive dhe duke frenuar aktivitetet që shoqërohen me eksternalitete negative.

Fuqia tregtare – në të dy rastet e mësipërme, pra të të mirave publike dhe eksternaliteteve, tregu “dështon” në arritjen e kombinimit optimal të prodhimit për shkak të sinjaleve të shtrembëruara që japin çmimet në treg. Çmimi që konsumatori është i gatshëm dhe në gjendje të paguajë për një të mirë të caktuar, nuk reflekton të gjitha përfitimet dhe kostot e asaj të mire. Por tregu mund të “dështojë” edhe kur sinjalet që japin çmimet në treg janë të sakta. Zakonisht, shkak i një reagimi të shtrembëruar është fuqia tregtare, dmth aftësia për të ndryshuar çmimin e tregut të një të mire. Fuqia tregtare e firmave të veçanta është karakteristike e formave të ndryshme të konkurrencës jo të plotë, si monopoli, oligopoli, konkurrenca monopolistike. Pavarësisht nga burimi i fuqisë tregtare, pasojë direkte e saj është alokimi joefiçent i faktorëve të prodhimit. Në mënyrë alternative, qeveria mund të përdorë politika rregulluese që synojnë në kufizimin jo të fuqisë tregtare si të tillë, por të përdorimit të saj, duke ndikuar në sjelljen e një firme, përmes vendosjes së kufijve për çmimet, normën e fitimit ejt.
Alokimi optimal i burimeve nënkupton arritjen e pikës më të dëshirueshme në kurbën e mundësive të prodhimit (KMP). Teoria mikroekonomike argumenton se maksimizimi i mirëqenies sociale (komunitare) arrihet pikërisht në pikën tangenciale të kurbës së mundësive të prodhimit me kurbën më të lartë të arritshme komunitare të indiferencës. Një kurbë komunitare indiference ndryshon nga një kurbë individuale indiference pikërisht nga fakti se e para shpreh preferencat e një komuniteti, ndërsa e dyta, preferencat e një individi. Tangencialiteti i kurbës KMP me një kurbë komunitare indiference, nënkupton që norma marxhinale e transformimit (MRT) të jetë e barabartë me normën marxhinale të zëvendësimit (MRS). Ekzistenca e papërsosmërive të tregut nënkupton që forcat e kërkesës dhe të ofertës nuk çojnë në pikën e ekuilibrit komunitar, pra në pikën e KMP ku maksimizohet mirëqenia komunitare. Kjo do të thotë se për të arritur në këtë pikë ekuilibri, nevojitet ndërhyrja qeveritare. Burimet e dështimeve të tregut për një alokim optimal burimesh lidhen me natyrën e mallrave të caktuara dhe strukturën e tregjeve të caktuara. Le të shohim disa prej këtyre burimeve:

Të mirat publike – një e mirë, konsumi i së cilës nga një person përjashton konsumin e saj nga persona të tjerë, quhet e mirë private. Në analizën e mekanizmit të tregut kemi patur parasysh pikërisht të mirat private. Funksionimi efiçent i mekanizmit të çmimeve, dmth kryerja e rolit informues dhe atij alokativ të çmimeve, nënkupton që përfitimet nga konsumi i një të mirë të veçantë të jenë të mundshme vetëm për ata individë që e blejnë atë mall apo shërbim. Pra, nënkupton që kjo e mirë të jetë e mirë private. Një e mirë, konsumi i së cilës nga një person nuk përjashton konsumin e saj nga persona të tjerë, quhet e mirë publike. Me të mirat publike lidhet ngushtësisht dukuria e “kalorësit të lirë”. “Kalorës i lirë” quhet individi që nxjerr përfitime direkte nga blerja apo konsumi i një të mire nga dikush tjetër. Përderisa është e mundur që nga të mirat publike të përfitohet pa paguar për to, do të duhej që të mirat e këtij lloji të mos bëhen objekte “të lira” tregu sikurse të mirat private. Përndryshe do të kishim një mungesë totale të këtyre të mirave, ose të paktën një reduktim të konsiderueshëm të tyre. Tregu në vetvete priret të reduktojë prodhimin e të mirave publike dhe të shtojë prodhimin e të mirave private.

Eksternalitetet – kostoja sociale, dmth kostoja që përballon shoqëria, është më e lartë se kostoja private, e konsumit apo prodhimit të të mirës përkatëse. Eksternalitetet mund të mos jenë kosto, ato mund të jenë edhe përfitime. Në rastin e përfitimeve të jashtme, përfitimet sociale janë më të larta se përfitimet private. Kostot e jashtme konsiderohen si eksternalitete negative, ndërsa përfitimet e jashtme si eksternalitete pozitive. Eksternalitetet përfaqësojnë kostot apo përfitimet që bien mbi një palë të tretë, të ndryshme nga prodhuesit dhe blerësit imediatë të një malli. Ato përfaqësojnë diferencën midis kostove apo përfitimeve sociale dhe përkatësisht kostove apo përfitimeve private të një aktiviteti tregu. Në këto kushte, tregu do të priret të reduktojë prodhimin e mallrave që shoqërohen me përfitime të jashtme (eksternalitete pozitive) dhe të shtojë prodhimin e mallrave që shoqërohen me kosto të jashtme (eksternalitete negative). Bëhet e nevojshme ndërhyrja qeveritare për të realizuar kombinimin optimal të prodhimit, duke nxitur aktivitetet që shoqërohen me eksternalitete pozitive dhe duke frenuar aktivitetet që shoqërohen me eksternalitete negative.

Fuqia tregtare – në të dy rastet e mësipërme, pra të të mirave publike dhe eksternaliteteve, tregu “dështon” në arritjen e kombinimit optimal të prodhimit për shkak të sinjaleve të shtrembëruara që japin çmimet në treg. Çmimi që konsumatori është i gatshëm dhe në gjendje të paguajë për një të mirë të caktuar, nuk reflekton të gjitha përfitimet dhe kostot e asaj të mire. Por tregu mund të “dështojë” edhe kur sinjalet që japin çmimet në treg janë të sakta. Zakonisht, shkak i një reagimi të shtrembëruar është fuqia tregtare, dmth aftësia për të ndryshuar çmimin e tregut të një të mire. Fuqia tregtare e firmave të veçanta është karakteristike e formave të ndryshme të konkurrencës jo të plotë, si monopoli, oligopoli, konkurrenca monopolistike. Pavarësisht nga burimi i fuqisë tregtare, pasojë direkte e saj është alokimi joefiçent i faktorëve të prodhimit. Në mënyrë alternative, qeveria mund të përdorë politika rregulluese që synojnë në kufizimin jo të fuqisë tregtare si të tillë, por të përdorimit të saj, duke ndikuar në sjelljen e një firme, përmes vendosjes së kufijve për çmimet, normën e fitimit ejt.

Çka dini për “Sigurimi i drejtësisë në shpërndarje”?

Të mirat publike, eksternalitetet, fuqia tregtare shkaktojnë mosalokim të burimeve, pra lidhen me pyetjen çfarë të prodhojmë. Në të gjitha këto raste, sikurse pamë më sipër, kërkohej ndërhyrja qeveritare. Një çështje tjetër që lidhet me problemin themelor është pyetja për kë të prodhohet. Çështja shtrohet: a është e drejtë shpërndarja, e gjeneruar nga tregu, e mallrave dhe shpërblimeve? Çështja e mësipërme, sikurse e dimë, zgjidhet në tregun e faktorëve. Të ardhurat e njerëzve përcaktohen në këtë treg, në përputhje me faktorët që ata zotërojnë dhe çmimet e këtyre faktorëve. Çdo ndërhyrje e qeverisë në fushën e shpërndarjes mund të ketë pasoja negative në efiçencë. Por, sidoqoftë, një ndërhyrje e një shkalle të caktuar është e domosdoshme pikërisht për të ndihmuar grupet më të dëmtuar të shoqërisë, duke bërë rishpërndarjen e të ardhurave me anë të politikës së taksave dhe pagesave transferuese. Përmes taksave që rriten progresivisht me rritjen e të ardhurave formohen fondet për përballimin e pagesave lidhur me papunësinë, pensionet, bursat e studentëve, programet e asistencës sociale, etj. Për shkallën e pabarazisë që ekziston në një vend lidhur me shpërndarjen e të ardhurave apo të pasurisë, mund të gjykojmë me ndihmën e kurbës së Lorencit. Sikur të ardhurat të shpërndaheshin në mënyrë të barabartë, kurba e Lorencit (vija e lakuar) do të përputhej me vijën e barazisë (diagonalen e kuadratit). Shmangia e kurbës së Lorencit nga vija e barazisë mat pikërisht pabarazinë në shpërndarjen e të ardhurave.
Të mirat publike, eksternalitetet, fuqia tregtare shkaktojnë mosalokim të burimeve, pra lidhen me pyetjen çfarë të prodhojmë. Në të gjitha këto raste, sikurse pamë më sipër, kërkohej ndërhyrja qeveritare. Një çështje tjetër që lidhet me problemin themelor është pyetja për kë të prodhohet. Çështja shtrohet: a është e drejtë shpërndarja, e gjeneruar nga tregu, e mallrave dhe shpërblimeve? Çështja e mësipërme, sikurse e dimë, zgjidhet në tregun e faktorëve. Të ardhurat e njerëzve përcaktohen në këtë treg, në përputhje me faktorët që ata zotërojnë dhe çmimet e këtyre faktorëve. Çdo ndërhyrje e qeverisë në fushën e shpërndarjes mund të ketë pasoja negative në efiçencë. Por, sidoqoftë, një ndërhyrje e një shkalle të caktuar është e domosdoshme pikërisht për të ndihmuar grupet më të dëmtuar të shoqërisë, duke bërë rishpërndarjen e të ardhurave me anë të politikës së taksave dhe pagesave transferuese. Përmes taksave që rriten progresivisht me rritjen e të ardhurave formohen fondet për përballimin e pagesave lidhur me papunësinë, pensionet, bursat e studentëve, programet e asistencës sociale, etj. Për shkallën e pabarazisë që ekziston në një vend lidhur me shpërndarjen e të ardhurave apo të pasurisë, mund të gjykojmë me ndihmën e kurbës së Lorencit. Sikur të ardhurat të shpërndaheshin në mënyrë të barabartë, kurba e Lorencit (vija e lakuar) do të përputhej me vijën e barazisë (diagonalen e kuadratit). Shmangia e kurbës së Lorencit nga vija e barazisë mat pikërisht pabarazinë në shpërndarjen e të ardhurave.

Çka dini për “Përdorimi i plotë i burimeve dhe ruajtja e stabilitetit të çmimeve”?

Papërsosmëritë e analizuara deri tani si papërsosmëri mikroekonomike të tregut, lidhen me alokimin jo optimal të burimeve ose me shpërndarjen jo të drejtë të produkteve të prodhuara. Në të dy rastet supozohej se ekonomia ndodhej në kufirin e mundësive të prodhimit. Por a është ky supozim realist? A është “dora e padukshme” e tregut e aftë për të siguruar përdorimin e plotë të burimeve dhe krahas me këtë, edhe stabilitet çmimesh? Të dhënat statistikore mbi zhvillimin ekonomik të vendeve me ekonomi tregu provojmë se rritja ekonomike bëhet përmes luhatjeve ciklike dhe se inflacioni jo rrallë është bërë problem shqetësues për këto vende. Papunësia, që rezulton nga mospërdorimi i plotë i burimeve, dhe inflacioni përbëjnë dy nga “dështimet” kryesore makroekonomike të tregut dhe përballimi i tyre kërkon ndërhyrjen e shtetit me anë të politikave përkatëse.
Papërsosmëritë e analizuara deri tani si papërsosmëri mikroekonomike të tregut, lidhen me alokimin jo optimal të burimeve ose me shpërndarjen jo të drejtë të produkteve të prodhuara. Në të dy rastet supozohej se ekonomia ndodhej në kufirin e mundësive të prodhimit. Por a është ky supozim realist? A është “dora e padukshme” e tregut e aftë për të siguruar përdorimin e plotë të burimeve dhe krahas me këtë, edhe stabilitet çmimesh? Të dhënat statistikore mbi zhvillimin ekonomik të vendeve me ekonomi tregu provojmë se rritja ekonomike bëhet përmes luhatjeve ciklike dhe se inflacioni jo rrallë është bërë problem shqetësues për këto vende. Papunësia, që rezulton nga mospërdorimi i plotë i burimeve, dhe inflacioni përbëjnë dy nga “dështimet” kryesore makroekonomike të tregut dhe përballimi i tyre kërkon ndërhyrjen e shtetit me anë të politikave përkatëse.

Si mund të përmblidhen funksionet kryesore ekonomike të shtetit në një ekonomi moderne tregu?

Funksionet kryesore ekonomike të shtetit në një ekonomi moderne tregu mund të përmblidhen si më poshtë: Krijimi dhe jetësimi i kuadrit të nevojshëm ligjor për një ekonomi tregu; Hartimi dhe zbatimi i politikave stabilizuese makroekonomike; Ndërhyrja në alokimin e burimeve për të përmirësuar efiçencën ekonomike; Hartimi dhe zbatimi i programeve për rishpërndarjen e të ardhurave.

Koordinimi i veprimtarisë së agjentëve ekonomikë kërkon, përveç veprimit të forcave ekonomike të tregut, edhe vendosjes e një kuadri të përshtatshëm ligjor lidhur me sjelljen e këtyre agjentëve, pikërisht familjeve (individëve), firmave, vetë qeverisë. Në tërësi, kuadri ligjor përcakton “rregullat e lojës” së agjentëve ekonomike në mjedisin ekonomik.
Funksionet kryesore ekonomike të shtetit në një ekonomi moderne tregu mund të përmblidhen si më poshtë: Krijimi dhe jetësimi i kuadrit të nevojshëm ligjor për një ekonomi tregu; Hartimi dhe zbatimi i politikave stabilizuese makroekonomike; Ndërhyrja në alokimin e burimeve për të përmirësuar efiçencën ekonomike; Hartimi dhe zbatimi i programeve për rishpërndarjen e të ardhurave.

Koordinimi i veprimtarisë së agjentëve ekonomikë kërkon, përveç veprimit të forcave ekonomike të tregut, edhe vendosjes e një kuadri të përshtatshëm ligjor lidhur me sjelljen e këtyre agjentëve, pikërisht familjeve (individëve), firmave, vetë qeverisë. Në tërësi, kuadri ligjor përcakton “rregullat e lojës” së agjentëve ekonomike në mjedisin ekonomik.

Namazi

Syzat