Ruaje këtë postim Ruaje këtë postim

Merrni njoftime per postimet e reja

Search This Blog

Showing posts with label Neurologjia. Show all posts
Showing posts with label Neurologjia. Show all posts

Çka janë hemorragjitë subarahinoidale?

Hemorragjitë subarahinoidale janë gjakderdhje në hapësirën subarahinoidale zakonisht nga ruptura e një aneurizme sakulare.

Pasqyra klinike karakterizohet nga rreziku për jetë me komplikime, recidive, infarkte si pasojë e vazospazmave dhe hidrocefalus.

Incidenca vjetore është 10-15 në 100.000 banor dhe shkakton 3% të gjithë infarkteve të trurit. Më shpesh shfaqet në dekadën e 5. dhe 6. Para moshës 40 vjeçare janë më të rrezikuar meshkujtë, pas moshës 50 vjeçare femrat.

Faktorë të rrezikut janë hipertensioni arterial, duhani, hiperkolesterolemia dhe drogat.

Shkaktar në 80% të rasteve është ruptura e aneurizmës sakulare të arterieve trurore bazale. Lokacionet më të rëndësishme janë:

40% a.communicans anterior & a.cerebri anterior

30% a.carotis interna

20% a.vertebralis & a.basilaris

20% e pacientëve kanë aneurizma multiple

Zakonisht bëhet fjalë për aneurizma sakulare në bifurkacionet / vendndarjet e arterieve nga anomalië embrionale të tunikës media, ku shtohen edhe faktorë hemodinamik me moshë në mes 40 dhe 60 vjeçare.

Shumë më rrallë paraqitet aneurizma fuziforme e a.carotis dhe a.basilaris nga ndryshimet arteriosklerotike dhe aneurizmat mikotike te endokarditet.

Pacientët me veshkë cistike dhe sëmundje të indit lidhor kanë më shpesh aneurizma.

Në 5% të rasteve hemorragjia paraqitet si pasojë e malformacioneve arteriovenoze, traumave, disekcionit të arterieve intrakraniale (sidomos a.vertebralis), trombozat sinusave, vaskulitet dhe pengesat në koagulim.

Në 10 – 15% të rasteve nuk gjendet burimi i gjakderdhjës, veçantërisht te ato mezenteriale.
loading...
Hemorragjitë subarahinoidale janë gjakderdhje në hapësirën subarahinoidale zakonisht nga ruptura e një aneurizme sakulare.

Pasqyra klinike karakterizohet nga rreziku për jetë me komplikime, recidive, infarkte si pasojë e vazospazmave dhe hidrocefalus.

Incidenca vjetore është 10-15 në 100.000 banor dhe shkakton 3% të gjithë infarkteve të trurit. Më shpesh shfaqet në dekadën e 5. dhe 6. Para moshës 40 vjeçare janë më të rrezikuar meshkujtë, pas moshës 50 vjeçare femrat.

Faktorë të rrezikut janë hipertensioni arterial, duhani, hiperkolesterolemia dhe drogat.

Shkaktar në 80% të rasteve është ruptura e aneurizmës sakulare të arterieve trurore bazale. Lokacionet më të rëndësishme janë:

40% a.communicans anterior & a.cerebri anterior

30% a.carotis interna

20% a.vertebralis & a.basilaris

20% e pacientëve kanë aneurizma multiple

Zakonisht bëhet fjalë për aneurizma sakulare në bifurkacionet / vendndarjet e arterieve nga anomalië embrionale të tunikës media, ku shtohen edhe faktorë hemodinamik me moshë në mes 40 dhe 60 vjeçare.

Shumë më rrallë paraqitet aneurizma fuziforme e a.carotis dhe a.basilaris nga ndryshimet arteriosklerotike dhe aneurizmat mikotike te endokarditet.

Pacientët me veshkë cistike dhe sëmundje të indit lidhor kanë më shpesh aneurizma.

Në 5% të rasteve hemorragjia paraqitet si pasojë e malformacioneve arteriovenoze, traumave, disekcionit të arterieve intrakraniale (sidomos a.vertebralis), trombozat sinusave, vaskulitet dhe pengesat në koagulim.

Në 10 – 15% të rasteve nuk gjendet burimi i gjakderdhjës, veçantërisht te ato mezenteriale.

Aneurizma paralitike



Simptome të shtypjës nga aneurizma janë:

Pareza e n.oculomotorius me midriazë nga aneurizma e a.communicans posterior,

Defekte të fushës vizive nga dëmtimi i n.opticus ose kiazmës tek aneurizma e a.supraclinoidale interna,

Sindroma e fissura-orbitalis-superior tek aneurizma e a.infraclinoidale interna,

Pareza e n.abducens tek aneurizma e a.supraclinoidale interna ose a.basilaris.


Simptomet paralitike të aneurizmës janë shpesh të shoqëruara me dhimbje koke të cilat formohen si pasojë e rritjës së vëllimit të aneurizmës dhe janë paraprirës të rrezikshëm të gjakderdhjeve.
loading...


Simptome të shtypjës nga aneurizma janë:

Pareza e n.oculomotorius me midriazë nga aneurizma e a.communicans posterior,

Defekte të fushës vizive nga dëmtimi i n.opticus ose kiazmës tek aneurizma e a.supraclinoidale interna,

Sindroma e fissura-orbitalis-superior tek aneurizma e a.infraclinoidale interna,

Pareza e n.abducens tek aneurizma e a.supraclinoidale interna ose a.basilaris.


Simptomet paralitike të aneurizmës janë shpesh të shoqëruara me dhimbje koke të cilat formohen si pasojë e rritjës së vëllimit të aneurizmës dhe janë paraprirës të rrezikshëm të gjakderdhjeve.

Aneurizma e rupturuar


Gjakderdhja shfaqet me kokëdhimbje dhe dhimbje të qafës të papritura, të forta, me intensitet kurrë më parë të përjetuar, shpesh e përcjellur me vjellje, djerësitje dhe çrregullim të vetëdijës. Sulmet epileptike dhe shenja tjera fokale si çrregulli i pupillave, pareza e muskujve të syrit, hemipareza, stasis papillae flasin për një hematomë intracerebrale përcjellëse.

Meningjizmi me shenja pozitive shfaqet pas disa orëve, por mund të mos jetë prezent në fazën akute. CT brenda 24 orëve në 91% tregon gjakun në hapësirën subarhinoidale (cisternat bazale). RM është gjithashtu sensitive dhe mund të përcaktoj edhe pas disa ditësh të tregoj gjakderdhjet. Nëse nuk ka CT mund të merret likuori lumbal. Tek gjakderdhjet subarahinoidale në 3 gota do të jetë sasia e njejtë e gjakut, pas orës së tretë dhe centrifugimit pjesa e sipërme është xantokrom e cila persiston për 2 javë. Burimi i gjakderdhjës dëshmohet me angiografi digjitale. Letaliteti në muajin e parë është diku 40%, ndërsa 15 – 20% vdesin rrugës për në spital.

 Tek pacientët e zgjuar letaliteti arrin në 10%, ndërsa tek ata komatoz në 75%. 1/3 e pacientëve që mbijetojnë kanë deficite. Me rëndesi për terapinë është ndalja e gjakderdhjën me operacion (clipping) ose ndalet në mënyrë endovaskulare (coiling). Iskemitë klinike që vijnë si pasojë e vazospazmave duhet mjekurar me antagonistë të kalciumit. Pacienti nuk bën të ngritet pasi që si pasojë e rrënjës së tensionit sistemik mund të vie prap te vazospazmat . Pacienti duhet të marrë lëngje dhe natrium.
loading...

Gjakderdhja shfaqet me kokëdhimbje dhe dhimbje të qafës të papritura, të forta, me intensitet kurrë më parë të përjetuar, shpesh e përcjellur me vjellje, djerësitje dhe çrregullim të vetëdijës. Sulmet epileptike dhe shenja tjera fokale si çrregulli i pupillave, pareza e muskujve të syrit, hemipareza, stasis papillae flasin për një hematomë intracerebrale përcjellëse.

Meningjizmi me shenja pozitive shfaqet pas disa orëve, por mund të mos jetë prezent në fazën akute. CT brenda 24 orëve në 91% tregon gjakun në hapësirën subarhinoidale (cisternat bazale). RM është gjithashtu sensitive dhe mund të përcaktoj edhe pas disa ditësh të tregoj gjakderdhjet. Nëse nuk ka CT mund të merret likuori lumbal. Tek gjakderdhjet subarahinoidale në 3 gota do të jetë sasia e njejtë e gjakut, pas orës së tretë dhe centrifugimit pjesa e sipërme është xantokrom e cila persiston për 2 javë. Burimi i gjakderdhjës dëshmohet me angiografi digjitale. Letaliteti në muajin e parë është diku 40%, ndërsa 15 – 20% vdesin rrugës për në spital.

 Tek pacientët e zgjuar letaliteti arrin në 10%, ndërsa tek ata komatoz në 75%. 1/3 e pacientëve që mbijetojnë kanë deficite. Me rëndesi për terapinë është ndalja e gjakderdhjën me operacion (clipping) ose ndalet në mënyrë endovaskulare (coiling). Iskemitë klinike që vijnë si pasojë e vazospazmave duhet mjekurar me antagonistë të kalciumit. Pacienti nuk bën të ngritet pasi që si pasojë e rrënjës së tensionit sistemik mund të vie prap te vazospazmat . Pacienti duhet të marrë lëngje dhe natrium.

Çka janë cefalgjitë?

 Strukturat kraniale senzitive në dhimbje janë lëkura, indi subkutan, muskujtë, arteriet ekstrakraniale, periosteumi i kafkës, disa struktural të syrit, veshit dhe hundës, pastaj sinusët paranazal, sinusët venoz intrakranial, një pjesë e durës në bazë të kafkës, artieriet e durës dhe pia arahinoidës, segmenti intrakranial i a. karotide dhe nervat 2, 3, 5, 8 dhe 10 kranial.
loading...
 Strukturat kraniale senzitive në dhimbje janë lëkura, indi subkutan, muskujtë, arteriet ekstrakraniale, periosteumi i kafkës, disa struktural të syrit, veshit dhe hundës, pastaj sinusët paranazal, sinusët venoz intrakranial, një pjesë e durës në bazë të kafkës, artieriet e durës dhe pia arahinoidës, segmenti intrakranial i a. karotide dhe nervat 2, 3, 5, 8 dhe 10 kranial.

Çka është Tabes Dorsalis?

Tek tabes dorsalis vjen deri te një degjenerim inflamator i kolumnave dorsale të medullës spinale 8 - 10 vite pas infeksionit primar me sifilis.

Ataxia sensitive përcjellet me dhimbje që ngjajnë në therrjet me thikë, shumë të rënda në regjionin e këmbëve, dhe në kriza organike si dhimbjet në formë sulmesh të ngërçeve në regjionin epigastrik.

Përveç dëmtimit të shprehur të sensibilitetit të thellë, mund të vërehet një vonesë e përcjelljës së dhimbjës (mund të mungojnë dhimbjet me presion të testiseve dhe të tendinës së Akilit - shenja Remak).

Pacientët shfaqin një tejndjëshmëri në të ftohët, reflekset e lëkurës së abdomenit janë shumë të rritura ("barku që qeshë").

Në mbi 90% të të sëmurëve me tabes dorsalis mund të dëshmohet pupilla Argyll-Robertson, pos kësaj mund të vijë te atrofia e n.opticus. Reflekset e thella të këmbëve mungojnë në shumicën e rasteve.

Përfshirja e sistemit autonom shfaqet ne formë të artropative me tejzgjatje të nyjeve, impotencë, çrregullime të vezikës urinare dhe tendencës për mal perforans, një ulçere me lokalizim atipik dhe shume të dhembshëm në regjionin e malleolusit.
loading...
Tek tabes dorsalis vjen deri te një degjenerim inflamator i kolumnave dorsale të medullës spinale 8 - 10 vite pas infeksionit primar me sifilis.

Ataxia sensitive përcjellet me dhimbje që ngjajnë në therrjet me thikë, shumë të rënda në regjionin e këmbëve, dhe në kriza organike si dhimbjet në formë sulmesh të ngërçeve në regjionin epigastrik.

Përveç dëmtimit të shprehur të sensibilitetit të thellë, mund të vërehet një vonesë e përcjelljës së dhimbjës (mund të mungojnë dhimbjet me presion të testiseve dhe të tendinës së Akilit - shenja Remak).

Pacientët shfaqin një tejndjëshmëri në të ftohët, reflekset e lëkurës së abdomenit janë shumë të rritura ("barku që qeshë").

Në mbi 90% të të sëmurëve me tabes dorsalis mund të dëshmohet pupilla Argyll-Robertson, pos kësaj mund të vijë te atrofia e n.opticus. Reflekset e thella të këmbëve mungojnë në shumicën e rasteve.

Përfshirja e sistemit autonom shfaqet ne formë të artropative me tejzgjatje të nyjeve, impotencë, çrregullime të vezikës urinare dhe tendencës për mal perforans, një ulçere me lokalizim atipik dhe shume të dhembshëm në regjionin e malleolusit.

Sindroma Brown-Séquard


Kjo sindromë është pasojë e dëmtimit ose diskonektimit anatomik dhe fiziologjik të njërës anë të medullës spinale mbi vertebrën e parë lumbale.

 Simptomatologjia neurologjike shfaqët varësisht nga topografia.

Ipsilateralisht shfaqët pareza spastike dhe dëmtimi i sensibilitetit të thellë përfundi lezionit me humbje të sensit për vibrit dhe pozitë, ndërsa kontralateral shfaqet një pengesë e disociuar e sensibilitetit me humbje të sensit për temperaturë dhe dhimbje.

Kjo sindromë shfaqet te iskemitë spinale, traumat, tumorët ose tumefaktet dhe proceset inflamatore.
loading...

Kjo sindromë është pasojë e dëmtimit ose diskonektimit anatomik dhe fiziologjik të njërës anë të medullës spinale mbi vertebrën e parë lumbale.

 Simptomatologjia neurologjike shfaqët varësisht nga topografia.

Ipsilateralisht shfaqët pareza spastike dhe dëmtimi i sensibilitetit të thellë përfundi lezionit me humbje të sensit për vibrit dhe pozitë, ndërsa kontralateral shfaqet një pengesë e disociuar e sensibilitetit me humbje të sensit për temperaturë dhe dhimbje.

Kjo sindromë shfaqet te iskemitë spinale, traumat, tumorët ose tumefaktet dhe proceset inflamatore.

Sistemi Spinocerebellar


Sistemi spinocerebellar përmbanë informacione për tensionin dhe zgjatjën e muskujve dhe kërceve nga tufat muskulore dhe organet Golgi tendine deri te paleocerebellumi.

Rrugët kryesore që shfrytëzohen nga ky sistem janë tractus spinocerebellaris posterior, i cili ekskluzivisht bartë vetëm informacione nga gjysma ipsilaterale e trupit dhe tractus spinocerebellaris anterior, që bartë informacione nga dy anët e trupit.

Në anën tjetër paleocerebellumi jep shumë rrugë aferente që ndikojnë në tonusin muskular për të siguruar funksionin e rrjedhshëm kooperativ të grupeve muskulore agoniste dhe antagoniste në qëndrim dhe ecje.

Kështu paleocerebellumi luan një rol të rëndësishëm në rregullimin e balancës edhe pse aktiviteti i tij është krejtësisht i pavetëdijëshem. Lezionet e rrugëve spinocerebellare dhe paleocerebellumit shkaktojne ataxi të qëndrimit dhe ecjës.
loading...

Sistemi spinocerebellar përmbanë informacione për tensionin dhe zgjatjën e muskujve dhe kërceve nga tufat muskulore dhe organet Golgi tendine deri te paleocerebellumi.

Rrugët kryesore që shfrytëzohen nga ky sistem janë tractus spinocerebellaris posterior, i cili ekskluzivisht bartë vetëm informacione nga gjysma ipsilaterale e trupit dhe tractus spinocerebellaris anterior, që bartë informacione nga dy anët e trupit.

Në anën tjetër paleocerebellumi jep shumë rrugë aferente që ndikojnë në tonusin muskular për të siguruar funksionin e rrjedhshëm kooperativ të grupeve muskulore agoniste dhe antagoniste në qëndrim dhe ecje.

Kështu paleocerebellumi luan një rol të rëndësishëm në rregullimin e balancës edhe pse aktiviteti i tij është krejtësisht i pavetëdijëshem. Lezionet e rrugëve spinocerebellare dhe paleocerebellumit shkaktojne ataxi të qëndrimit dhe ecjës.

Sistemi Thalamicocortical

Aksonet e neuroneve të dyta senzorike të dy sistemeve përfundojnë në nukleuset talamike që përmbajnë neuronet e treta të sistemit somatosenzorik.

Këto neurone dërgojnë axonet e tyre përmes pjesës së pasme të kapsullës interne në korteksin primar somatosenzorik në gyrus postcentralis dhe në fushat e asociuara përreth. Kështu neuronet e treta i takojnë të ashtuquajturit sistemit talamikokortikal. Lezionet e këtij sistemi shkaktojnë deficite kontralaterale hemisenzorike, që zakonisht afektojnë të gjitha modalitetet somatosenzorike.
loading...
Aksonet e neuroneve të dyta senzorike të dy sistemeve përfundojnë në nukleuset talamike që përmbajnë neuronet e treta të sistemit somatosenzorik.

Këto neurone dërgojnë axonet e tyre përmes pjesës së pasme të kapsullës interne në korteksin primar somatosenzorik në gyrus postcentralis dhe në fushat e asociuara përreth. Kështu neuronet e treta i takojnë të ashtuquajturit sistemit talamikokortikal. Lezionet e këtij sistemi shkaktojnë deficite kontralaterale hemisenzorike, që zakonisht afektojnë të gjitha modalitetet somatosenzorike.

Sisitemi i rrënjëve anterolaterale

Proceset centripetale të ganglioneve pseudounipolare spinale që i shërbejnë sensibilitetit protopatik – dhembje, temperature, prekje massive dhe presion, formojnë sinapsa në neuronet e dyta sensorike në brinjët e pasëm të medullës spinale.

Aksonet e këtyre qelizave kalojnë linjën e mesme të komisurës së përparme spinale dhe pastaj ngritën në medullën spinale përmes trungut truror dhe përfundojnë në talamus.

Fijet që lidhen me sens të dhembjës dhe temperatures kalojnë nëpër tractus spinothalamicus lateralis, ndërsa fijet që lidhen me prekje masive dhe presion kalojnë përmes tractus spinothalamicus anterior.

Lezionet që afektojnë sistemin lateral spinotalamik në medullën spinale, trungun truror apo nukleuset korresponduese në talamus shfaqën me deficite senzorike të disociuara, pra dëmtohen sensi për dhembje dhe temperaturë përfundi nivelit të lezionit, ndërsa prekja mbetet intakte.

Deficiti shfaqet kontralateral nga lezioni pasi që traktusi spinotalamik lateral është i kryqëzuar.
loading...
Proceset centripetale të ganglioneve pseudounipolare spinale që i shërbejnë sensibilitetit protopatik – dhembje, temperature, prekje massive dhe presion, formojnë sinapsa në neuronet e dyta sensorike në brinjët e pasëm të medullës spinale.

Aksonet e këtyre qelizave kalojnë linjën e mesme të komisurës së përparme spinale dhe pastaj ngritën në medullën spinale përmes trungut truror dhe përfundojnë në talamus.

Fijet që lidhen me sens të dhembjës dhe temperatures kalojnë nëpër tractus spinothalamicus lateralis, ndërsa fijet që lidhen me prekje masive dhe presion kalojnë përmes tractus spinothalamicus anterior.

Lezionet që afektojnë sistemin lateral spinotalamik në medullën spinale, trungun truror apo nukleuset korresponduese në talamus shfaqën me deficite senzorike të disociuara, pra dëmtohen sensi për dhembje dhe temperaturë përfundi nivelit të lezionit, ndërsa prekja mbetet intakte.

Deficiti shfaqet kontralateral nga lezioni pasi që traktusi spinotalamik lateral është i kryqëzuar.

Sistemi i rrënjëve të pasme

Proceset centripetale të ganglioneve pseudounipolare spinale, që paraqesin neuronin e parë senzorik dhe që i shërbejnë sensibilitetit epikritik bartin informacione nga dy exteroreceptorë, sensi taktil – stereognosis dhe vibrimit – pallestezia dhe proprioceptorëve – sensi i pozitës. Ata kalojnë nëpër rrënjët e pasme të medullës deri te nucleus gracilis dhe nucleus cuneatus të medullës, këto nukleuse medullare përmbajnë neuronet e dyta senzorike, axonet e të cilave formojnë lemniscusin medial që shkon drejtë në talamus. Lezionet që afektojnë sistemin e rrënjëve të pasme dëmtojnë modalitetet somatosenzorike të “rezolucionit të lartë” pra vjen deri te humbje e aftësisë për të njohur objektet në prekje (astereognosia) dhe dëmtimi i diskriminimit të dy pikave (two-point discrimination), dëmtimi i sensit të vibrimit (pallhypesthesia ose pallanesthesia) dhe dëmtim i sensit për pozitë (kinesthesia), qëndrimi dhe ecja jostabile (ataxi spinale) si pasojë e mungesës së feedbackut proprioceptivë sa i përket pozitës dhe lëvizjeve të kokës, trungut dhe ekstremiteteve.
loading...
Proceset centripetale të ganglioneve pseudounipolare spinale, që paraqesin neuronin e parë senzorik dhe që i shërbejnë sensibilitetit epikritik bartin informacione nga dy exteroreceptorë, sensi taktil – stereognosis dhe vibrimit – pallestezia dhe proprioceptorëve – sensi i pozitës. Ata kalojnë nëpër rrënjët e pasme të medullës deri te nucleus gracilis dhe nucleus cuneatus të medullës, këto nukleuse medullare përmbajnë neuronet e dyta senzorike, axonet e të cilave formojnë lemniscusin medial që shkon drejtë në talamus. Lezionet që afektojnë sistemin e rrënjëve të pasme dëmtojnë modalitetet somatosenzorike të “rezolucionit të lartë” pra vjen deri te humbje e aftësisë për të njohur objektet në prekje (astereognosia) dhe dëmtimi i diskriminimit të dy pikave (two-point discrimination), dëmtimi i sensit të vibrimit (pallhypesthesia ose pallanesthesia) dhe dëmtim i sensit për pozitë (kinesthesia), qëndrimi dhe ecja jostabile (ataxi spinale) si pasojë e mungesës së feedbackut proprioceptivë sa i përket pozitës dhe lëvizjeve të kokës, trungut dhe ekstremiteteve.

Pjesa centrale e sistemit somatosenzorik

Pjesa centrale e sistemit somatosenzorik përfshinë të gjitha rrugët somatosenzorike dhe nukleuset e medullës spinale, trungut truror dhe hemisferave cerebrale. Klasifikohen varësisht nga funksioni i tyre.
loading...
Pjesa centrale e sistemit somatosenzorik përfshinë të gjitha rrugët somatosenzorike dhe nukleuset e medullës spinale, trungut truror dhe hemisferave cerebrale. Klasifikohen varësisht nga funksioni i tyre.

Pjesa periferike e sistemit somatosenzorik

Pjesa periferike e sistemit somatosenzorik përfshinë nervat senzorik aferent dhe receptorët e specializuar për përcepcion të modaliteteve individuale të sensibilitetit somatik.

Receptorët senzorik në periferi klasifikohen në 3 tipe kryesore:

Receptorët eksteroceptivë (Exteroreceptor): transmetojnë stimujtë e jashtëm nga ambienti i jashtëm p.sh. mekanoreceptorët, termoreceptorët,

Receptorët proprioceptivë (Proprioceptor): informojnë sistemin nervor mbi pozitën e kokës, trupit, nyjeve dhe mbi tensionin në muskujë dhe kërce,

Nocireceptorët: shërbejnë për dhimbje dhe zëjnë një pozitë në mes exterodhe proprioceptorëve. Receptorët somatosenzor me dendësi më të madhe janë në lëkurë, por gjithashtu në shumicën e indeve tjera, duke përfshirë edhe viscerën (por jo në tru apo medullën spinale).

Fijet nervore eferente senzorike kalojnë nëpër nervat periferik, plexuse dhe rrënjët e pasme të nervave spinal. Këto janë aksonet e neuroneve të para somatosenzorike, trupat qelizor e të cilave gjenden në ganglionet spinale (ganglionet e rrënjeve dorsale).

Të gjitha neuronet tjera senzorike kanë trupat e tyre qelizor brenda sistemit nervor qendror.
loading...
Pjesa periferike e sistemit somatosenzorik përfshinë nervat senzorik aferent dhe receptorët e specializuar për përcepcion të modaliteteve individuale të sensibilitetit somatik.

Receptorët senzorik në periferi klasifikohen në 3 tipe kryesore:

Receptorët eksteroceptivë (Exteroreceptor): transmetojnë stimujtë e jashtëm nga ambienti i jashtëm p.sh. mekanoreceptorët, termoreceptorët,

Receptorët proprioceptivë (Proprioceptor): informojnë sistemin nervor mbi pozitën e kokës, trupit, nyjeve dhe mbi tensionin në muskujë dhe kërce,

Nocireceptorët: shërbejnë për dhimbje dhe zëjnë një pozitë në mes exterodhe proprioceptorëve. Receptorët somatosenzor me dendësi më të madhe janë në lëkurë, por gjithashtu në shumicën e indeve tjera, duke përfshirë edhe viscerën (por jo në tru apo medullën spinale).

Fijet nervore eferente senzorike kalojnë nëpër nervat periferik, plexuse dhe rrënjët e pasme të nervave spinal. Këto janë aksonet e neuroneve të para somatosenzorike, trupat qelizor e të cilave gjenden në ganglionet spinale (ganglionet e rrënjeve dorsale).

Të gjitha neuronet tjera senzorike kanë trupat e tyre qelizor brenda sistemit nervor qendror.

Glioblastoma multiforme

Glioblastoma multiforme paraqet 30% e tumorëve primar të trurit dhe është tumor neuroepitelial shumë malinj.

Shpesh me rritje multifokale dhe shpërndarje përmes hapësirave të likuorit.

Tumori vendosët në hemisferat e cerebrumit shpesh me rritje bilaterale përmes corpus callosum “Glioma Fluturë”.

Për shkak të vaskularizimit të madh shpesh vjen te gjakderdhjet (glioma apoplektike).

Mosha që preket më shume është mes 40 – 60 vjeçare dhe atë te meshkujtë dy herë më shpesh se te femrat.

Simptomatika karakterizohet nga kokëdhimbja, ndryshimi i personalitetit dhe veçori psiqike.

Me progres shfaqen simptome lokale, kriza të hipertensionit intracerebral dhe eventualisht sulme epileptike.

Simptomet zhvillohen shpejt brenda disa javëve.

Në CT dhe RM shihet lezion në hemisferë i jo i kufizuar mirë, me dendësi të ndryshme dhe edemë të dukshme perifokale, shpesh me nekrozë qendrore. Resekcioni makroskopik vlenë të provohet vetëm te lokalizimi i mirë.

Duhet bërë rrezatimi me 60 Gy dhe të merren citostatikë si Temozolamid.

Prognoza është e keqe edhe me terapi zgjatet jeta vetëm për 6 muaj. Vdekja mesatarisht vjen pas 12 muajve.
loading...
Glioblastoma multiforme paraqet 30% e tumorëve primar të trurit dhe është tumor neuroepitelial shumë malinj.

Shpesh me rritje multifokale dhe shpërndarje përmes hapësirave të likuorit.

Tumori vendosët në hemisferat e cerebrumit shpesh me rritje bilaterale përmes corpus callosum “Glioma Fluturë”.

Për shkak të vaskularizimit të madh shpesh vjen te gjakderdhjet (glioma apoplektike).

Mosha që preket më shume është mes 40 – 60 vjeçare dhe atë te meshkujtë dy herë më shpesh se te femrat.

Simptomatika karakterizohet nga kokëdhimbja, ndryshimi i personalitetit dhe veçori psiqike.

Me progres shfaqen simptome lokale, kriza të hipertensionit intracerebral dhe eventualisht sulme epileptike.

Simptomet zhvillohen shpejt brenda disa javëve.

Në CT dhe RM shihet lezion në hemisferë i jo i kufizuar mirë, me dendësi të ndryshme dhe edemë të dukshme perifokale, shpesh me nekrozë qendrore. Resekcioni makroskopik vlenë të provohet vetëm te lokalizimi i mirë.

Duhet bërë rrezatimi me 60 Gy dhe të merren citostatikë si Temozolamid.

Prognoza është e keqe edhe me terapi zgjatet jeta vetëm për 6 muaj. Vdekja mesatarisht vjen pas 12 muajve.

Medulloblastoma

Medulloblastoma është tumor malinj i fëmijërisë që fillon nga vermisi dhe metastazon në hapësirën e likuorit.

Shfaqet në mes moshës 5 – 12 vjeçare në raport 3:1 për djemët.

Shenjat klinike përfshijnë vjellje, kokëdhimbje, ataxi të trungut dhe stasis papillae.

Në CT dhe RM lezioni duket izo- apo hipodens, shpesh me pengesa të qarkullimit të likuorit deri te hidrocefalusi okluziv.

Resekcioni parcial dhe rrezatimi kraniospinal rekomandohen, eventualisht edhe citostatikë si Vincristin dhe Cisplatin. 10-vite-mbijetesa arrin në 50%.
loading...
Medulloblastoma është tumor malinj i fëmijërisë që fillon nga vermisi dhe metastazon në hapësirën e likuorit.

Shfaqet në mes moshës 5 – 12 vjeçare në raport 3:1 për djemët.

Shenjat klinike përfshijnë vjellje, kokëdhimbje, ataxi të trungut dhe stasis papillae.

Në CT dhe RM lezioni duket izo- apo hipodens, shpesh me pengesa të qarkullimit të likuorit deri te hidrocefalusi okluziv.

Resekcioni parcial dhe rrezatimi kraniospinal rekomandohen, eventualisht edhe citostatikë si Vincristin dhe Cisplatin. 10-vite-mbijetesa arrin në 50%.

Meningeoma

Meningeoma paraqet diku 20% të gjithë tumorëve primar të trurit.

Zakonisht është beninj që niset nga granulacionet arahinoidale të meningjeve shpesh në afërsi të sinusit venoz. Recidivet te tipi hemangiopericytik janë të shpeshta, ndërsa shume rrallë shfaqën te meningeoma malinje. Meningeoma shfaqet në mënyrë multiple te neurofibromatoma e tipit II.

Mosha ku haset më shpesh është në mes 40 – 60 vjeçare, ndërsa femrat janë më të prekura.

Sulmet epileptike shfaqen në 25%, ndërsa shenjat e rritjës së presionit intrakranial paraqiten më vonë.

Pasqyrja klinike përcaktohet nga lokalizimi: Parasagjital: Monoparezë kontralaterale e këmbës ose paraparezë e dy këmbëve, Alae majores os sphenoidal medial: Nervat III dhe IV (sindroma sinus cavernosus), ekzoftalmus jopulsues, dëmtim të n.opticus, Alae majores os sphenoidal lateral: Trashje ashtërore e regjionit temporal dhe orbitës, kokëdhimbje në regjionin e procesin zygomatik, Hullia olfaktore: dëmtim të nuhatjës, eventualisht sindroma Foster- Kennedy me atrofi ipsilaterale të n.opticus dhe stasis papillae kontralateral, sindromë frontale, Falx cerebri: Ndryshime psiqike eventualisht edhe simptome ekstrapiramidale, Tuberculum sellae: Hemianopsi bitemporale eventualisht hipopituitarizëm ose sindroma fissura-orbitalis-superior Në rëntgen nativ shpesh shihen hiperostoza, në 15% kemi kalcifike. Në CT dhe RM shfaqet si lezion hiperdens me absorbim uniform të kontrastit.

Operacioni është metoda e parë, rrezatimi është i nevojshëm tek tipi hemangiopericytik dhe malinj.

Prognoza është e mirë, mirëpo në 30% të rasteve brenda 10 viteve vjen deri te recidivet.
loading...
Meningeoma paraqet diku 20% të gjithë tumorëve primar të trurit.

Zakonisht është beninj që niset nga granulacionet arahinoidale të meningjeve shpesh në afërsi të sinusit venoz. Recidivet te tipi hemangiopericytik janë të shpeshta, ndërsa shume rrallë shfaqën te meningeoma malinje. Meningeoma shfaqet në mënyrë multiple te neurofibromatoma e tipit II.

Mosha ku haset më shpesh është në mes 40 – 60 vjeçare, ndërsa femrat janë më të prekura.

Sulmet epileptike shfaqen në 25%, ndërsa shenjat e rritjës së presionit intrakranial paraqiten më vonë.

Pasqyrja klinike përcaktohet nga lokalizimi: Parasagjital: Monoparezë kontralaterale e këmbës ose paraparezë e dy këmbëve, Alae majores os sphenoidal medial: Nervat III dhe IV (sindroma sinus cavernosus), ekzoftalmus jopulsues, dëmtim të n.opticus, Alae majores os sphenoidal lateral: Trashje ashtërore e regjionit temporal dhe orbitës, kokëdhimbje në regjionin e procesin zygomatik, Hullia olfaktore: dëmtim të nuhatjës, eventualisht sindroma Foster- Kennedy me atrofi ipsilaterale të n.opticus dhe stasis papillae kontralateral, sindromë frontale, Falx cerebri: Ndryshime psiqike eventualisht edhe simptome ekstrapiramidale, Tuberculum sellae: Hemianopsi bitemporale eventualisht hipopituitarizëm ose sindroma fissura-orbitalis-superior Në rëntgen nativ shpesh shihen hiperostoza, në 15% kemi kalcifike. Në CT dhe RM shfaqet si lezion hiperdens me absorbim uniform të kontrastit.

Operacioni është metoda e parë, rrezatimi është i nevojshëm tek tipi hemangiopericytik dhe malinj.

Prognoza është e mirë, mirëpo në 30% të rasteve brenda 10 viteve vjen deri te recidivet.

Neurinomat

Neurinomat janë tumore beninje.

Neurinoma akustike përbën 6 – 7% të gjithë tumorëve primst të trurit.

Tumori niset nga pjesa vestibulare e n.vestibulocochlear. Shumë rrallë shfaqen neurinoma të n.trigeminus ose n.hypoglossus. Neurinoma akustike rritet ngadale në drejtim të cerebellumit.

Mosha që preket më shume është 40 – 50 vjeçare, femrat preken pak më shumë.

Klinikisht fillon me hypacusis me rrallë me tinitus dhe dështim të n.vestibular.

Me progres shtohet humbja e sensibilitetit të dy degëve të para të n.trigeminus, pareza faciale dhe nystagmus në anën e afektuar.

Eventualisht shfaqen kokëdhimbje okcipitale, simptome cerebellare dhe „vestibular tilt“ (koka mbahet nga ana e prekur).

Në rëntgen dhe CT shihet zgjërimi i porus acusticus internus, në likuor rriten proteinat.

Në RM vërehen edhe neurinomat e vogla intrakanalikulare. Operacioni rekomandohet në fillim.

Me operacion komplet vjen deri te shërimi. Varësisht nga madhësia e tumorit rezultojnë në 40 – 70% anacusis dhe në 10% parezë faciale.
loading...
Neurinomat janë tumore beninje.

Neurinoma akustike përbën 6 – 7% të gjithë tumorëve primst të trurit.

Tumori niset nga pjesa vestibulare e n.vestibulocochlear. Shumë rrallë shfaqen neurinoma të n.trigeminus ose n.hypoglossus. Neurinoma akustike rritet ngadale në drejtim të cerebellumit.

Mosha që preket më shume është 40 – 50 vjeçare, femrat preken pak më shumë.

Klinikisht fillon me hypacusis me rrallë me tinitus dhe dështim të n.vestibular.

Me progres shtohet humbja e sensibilitetit të dy degëve të para të n.trigeminus, pareza faciale dhe nystagmus në anën e afektuar.

Eventualisht shfaqen kokëdhimbje okcipitale, simptome cerebellare dhe „vestibular tilt“ (koka mbahet nga ana e prekur).

Në rëntgen dhe CT shihet zgjërimi i porus acusticus internus, në likuor rriten proteinat.

Në RM vërehen edhe neurinomat e vogla intrakanalikulare. Operacioni rekomandohet në fillim.

Me operacion komplet vjen deri te shërimi. Varësisht nga madhësia e tumorit rezultojnë në 40 – 70% anacusis dhe në 10% parezë faciale.

Kraniofaringeoma

Kraniofaringeoma është tumor që shfaqet te fëmijët dhe të rinjët.

Shpesh shfaqet supra- ose retrosellar, rrallë intrasellar me rritje që shkakton kompresion në kiazmën optike dhe futje në ventrikulin e tretë.

Tumori ka një kapsullë të fortë me cista brenda. Në 50% vjen deri te kalcifikimet.

Shpesh shfaqet hemianopsia asimetrike bitemporale, te fëmijëet shfaqet panhipopituitarizmi me vonë në zhvillim, ndërsa tek të rinjët diabeti insipidus.

Mund të paraqiten edhe shenja të hipertensionit intrakranial nga hidrocefalusi tek zhvendosja e foramina Monroi.

Destrukcioni i sellës dhe kalcifikimet shihen në rëntgen. Tumori shihet mirë në CT dhe RM. Angiografia tregon zhvendosjën e a.carotis interna.
loading...
Kraniofaringeoma është tumor që shfaqet te fëmijët dhe të rinjët.

Shpesh shfaqet supra- ose retrosellar, rrallë intrasellar me rritje që shkakton kompresion në kiazmën optike dhe futje në ventrikulin e tretë.

Tumori ka një kapsullë të fortë me cista brenda. Në 50% vjen deri te kalcifikimet.

Shpesh shfaqet hemianopsia asimetrike bitemporale, te fëmijëet shfaqet panhipopituitarizmi me vonë në zhvillim, ndërsa tek të rinjët diabeti insipidus.

Mund të paraqiten edhe shenja të hipertensionit intrakranial nga hidrocefalusi tek zhvendosja e foramina Monroi.

Destrukcioni i sellës dhe kalcifikimet shihen në rëntgen. Tumori shihet mirë në CT dhe RM. Angiografia tregon zhvendosjën e a.carotis interna.

Adenomat e hipofizës


 Adenomat e hipofizës kryesisht shfaqen në mes të moshës 30 – 40 vjeçare.

Ato ndahen varësisht nga aktiviteti hormonal dhe ngjyrosja histologjike: Adenomë eozinofile: prodhimi i hormonit të rritjës (GH) Adenomë bazogile: hormoni adenokortikotrop (ACTH) Adenomë kromofobe: prolaktin ose nuk ka produksion hormonal Sindromet kompresive shfaqen tek tumorët e mëdhenj.

Hipopituitarizmi (Addison) paraqitet përmes kompresionit të adenohipofizës, hemianopsi bitemporale nga kompresioni i kiazmës optike, sindroma sinus cavernosus dhe kriza të hipertensionit intrakranial nga rritja parasellare. Tumorët e vegjël vijnë në shprehje përmes simptomeve endokrine. Adenoma eozinofile shfaqet me akromegali tek të rriturit dhe me gjigantizm tek fëmijët. Prolaktinoma paraqitet me galaktore, infertilitet dhe amenore tek femrat, humbje e potencës dhe libidos tek meshkujtë. Adenoma bazofile karakterizohet me sindrome centrale të Cushing-ut. Në CT dhe RM vërehet si tumor hipodens që absorbon kontrast. Operacioni transnazal duhet bërë me substitucion të hormoneve. Tek prolaktinoma intrasellare vlen të provohet njëherë terapi me dopaminagonist si Bromocriptinë.
loading...

 Adenomat e hipofizës kryesisht shfaqen në mes të moshës 30 – 40 vjeçare.

Ato ndahen varësisht nga aktiviteti hormonal dhe ngjyrosja histologjike: Adenomë eozinofile: prodhimi i hormonit të rritjës (GH) Adenomë bazogile: hormoni adenokortikotrop (ACTH) Adenomë kromofobe: prolaktin ose nuk ka produksion hormonal Sindromet kompresive shfaqen tek tumorët e mëdhenj.

Hipopituitarizmi (Addison) paraqitet përmes kompresionit të adenohipofizës, hemianopsi bitemporale nga kompresioni i kiazmës optike, sindroma sinus cavernosus dhe kriza të hipertensionit intrakranial nga rritja parasellare. Tumorët e vegjël vijnë në shprehje përmes simptomeve endokrine. Adenoma eozinofile shfaqet me akromegali tek të rriturit dhe me gjigantizm tek fëmijët. Prolaktinoma paraqitet me galaktore, infertilitet dhe amenore tek femrat, humbje e potencës dhe libidos tek meshkujtë. Adenoma bazofile karakterizohet me sindrome centrale të Cushing-ut. Në CT dhe RM vërehet si tumor hipodens që absorbon kontrast. Operacioni transnazal duhet bërë me substitucion të hormoneve. Tek prolaktinoma intrasellare vlen të provohet njëherë terapi me dopaminagonist si Bromocriptinë.

Paraliza Cerebrale e Fëmijëve



Dëmtimet e trurit para, gjatë ose pas lindjes shpiejnë në retardim psikomotor dhe paralizën cerebrale te fëmijëve. Pasojat shpesh janë parapareza spastike (Little), çrregullime të lëvizjeve si atetozë dhe horeoatetozë, sulme epileptike dhe çrregullime psiqike.

Faktorët Prenatal

Fruthi: nëna infektohet gjatë 3 muajve të parë, ndërsa te fryti shfaqet me kataraktë, shurdhim të veshin të brendshëm, mikrocefali dhe çrregullime kardiake,

Toxoplazmoza: retardim mental, sulme epileptike, hidrocefalus, horioretinit
dhe kalcifikime intracerebrale,

Citomegalia: mikrocefali, hidrocefalus, sulme epileptike, kalcifikime intracerebrale dhe lindje para kohe,

Sifilisi: shenja të jashtme, ragada në gojë, keratit intersticial, pengesa në dëgjim,

Embriopatia alkoolike: rritja ngec, retardim mental, mikrocefali, ngjyshime në fytyrë si hunda e shkurt dhe buzë të hollë.

Faktorët Perinatal

Dëmtimet perinatale vijnë si pasojë e hipoksisë gjatë lindjës nga pengesat në qarkullim dhe gjakderdhjet intrakraniale.


Faktorët Postnatal

Shpesh janë përgjegjëse infeksionet, embolitë arteriale, trombozat sinusale ose icterus gravis neonatarum i cili vjen si pasojë e inkompatibiliteti i Rhfaktorit dhe që karakterizohet nga depozitimi i bilirubinës sidomos në
ganglionet bazale. Nga kjo rezultojnë çrregullime të lëvizjeve si horeatetoze, retardim mental dhe hypoacusis.

loading...


Dëmtimet e trurit para, gjatë ose pas lindjes shpiejnë në retardim psikomotor dhe paralizën cerebrale te fëmijëve. Pasojat shpesh janë parapareza spastike (Little), çrregullime të lëvizjeve si atetozë dhe horeoatetozë, sulme epileptike dhe çrregullime psiqike.

Faktorët Prenatal

Fruthi: nëna infektohet gjatë 3 muajve të parë, ndërsa te fryti shfaqet me kataraktë, shurdhim të veshin të brendshëm, mikrocefali dhe çrregullime kardiake,

Toxoplazmoza: retardim mental, sulme epileptike, hidrocefalus, horioretinit
dhe kalcifikime intracerebrale,

Citomegalia: mikrocefali, hidrocefalus, sulme epileptike, kalcifikime intracerebrale dhe lindje para kohe,

Sifilisi: shenja të jashtme, ragada në gojë, keratit intersticial, pengesa në dëgjim,

Embriopatia alkoolike: rritja ngec, retardim mental, mikrocefali, ngjyshime në fytyrë si hunda e shkurt dhe buzë të hollë.

Faktorët Perinatal

Dëmtimet perinatale vijnë si pasojë e hipoksisë gjatë lindjës nga pengesat në qarkullim dhe gjakderdhjet intrakraniale.


Faktorët Postnatal

Shpesh janë përgjegjëse infeksionet, embolitë arteriale, trombozat sinusale ose icterus gravis neonatarum i cili vjen si pasojë e inkompatibiliteti i Rhfaktorit dhe që karakterizohet nga depozitimi i bilirubinës sidomos në
ganglionet bazale. Nga kjo rezultojnë çrregullime të lëvizjeve si horeatetoze, retardim mental dhe hypoacusis.

Skleroza Tuberoze – Bourneville



Skleroza tuberoze paraqitet me tumor të glisë (astrocitoma të qelizave gjigante ose „tubera“) në muret ventrikulare dhe në sipërfaqe të trurit, shpeshherë të kalcifikuara.

Si pasojë vjen deri te trashja dhe sklerotizimi i gyruseve të korteksit cerebral dhe cerebellar.

Kjo sëmundje është autosomaledominante dhe shfaqet herët në fëmijëri. Shenjat klinike përfshijnë adenoma multiple në fytyrë (zakonisht në formë fluture – adenoma sebaceum) si dhe në thojnë, zemër, veshkë dhe retinë.

Manifestimet klinike përfshijnë retardim mental dhe sulme epiletpike. 30% e të sëmurëve kanë sindromën West.
loading...


Skleroza tuberoze paraqitet me tumor të glisë (astrocitoma të qelizave gjigante ose „tubera“) në muret ventrikulare dhe në sipërfaqe të trurit, shpeshherë të kalcifikuara.

Si pasojë vjen deri te trashja dhe sklerotizimi i gyruseve të korteksit cerebral dhe cerebellar.

Kjo sëmundje është autosomaledominante dhe shfaqet herët në fëmijëri. Shenjat klinike përfshijnë adenoma multiple në fytyrë (zakonisht në formë fluture – adenoma sebaceum) si dhe në thojnë, zemër, veshkë dhe retinë.

Manifestimet klinike përfshijnë retardim mental dhe sulme epiletpike. 30% e të sëmurëve kanë sindromën West.

Namazi

Syzat